नक्षी

कागद आणि कात्रीचा वाद झाला एकदा.
कात्री खूप चिडली... तुला कापून काढीन म्हणाली...
कागद दुखावला. घडी करून बसला.
कात्री अजूनच कावली. कागदाला कराकरा चावली. शेवटी स्वतःच दमली. बाजूला जाऊन बसली.
कागद मग उघडला. कात्रीजवळ गेला...
आणि म्हणाला, "नक्षीबद्दल धन्यवाद!"

-समृद्धी 

नातं

"Sorry Ms. Neha, we will have to postpone the meeting by an hour or so... the previous family had some issues, so we are dealing with it right now.You won't mind waiting for some time, would you?"
"yes, I do mind.... but fine... I don't have a choice, do I?" नेहा थोड्या नाराजीने म्हणाली.
"We very much appreciate it... we will try to start as soon as possible.."  दिव्या उत्तरली.
"I will wait in the room. we can just meet here when you are ready." नेहा रोहितच्या बेडकडे वळली.
सकाळपासूनच नेहाची खूप चिडचिड झाली होती. कालच हॉस्पिटल मधून case managerचा फोन आला होता. दोन महिने होऊन गेले होते गेल्या मीटिंगला. आता पुन्हा मीटिंग ठरली होती... रोहितसंबंधी डिसिजन घेण्यासाठी. ६ महिन्यांपूर्वी ऑफिसमधून घरी येताना freeway वर गाडी चालवताना अचानक रोहितला heart attack आला. गाडी गोल फिरली... नशिबानेच fracture वगैरे झालं नाही, पण डोक्याला मार लागला. रोहित unresponsive होता. जवळजवळ ३० मिनिटं CPR दिल्यानंतर पॅरामेडिक यशस्वी झाले. मेंदूला रक्तपुरवठा न झाल्याने रोहितच्या बऱ्याच शरीरप्रक्रिया बंद पडल्या होत्या. हॉस्पिटलमध्ये पोचल्यावर रोहितवर बऱ्याच सर्जेरीज कराव्या लागल्या. घशातून ट्यूब घालून (Tracheostomy), Ventilatorवर त्याचा श्वास चालू होता,  दुसऱ्या ट्यूबमधून अन्नपुरवठा सुरु होता. रोहितची बायको आणि फाईलवरची  responsible party/spouse  म्हणून नेहाचं नाव असल्याने तिलाच सगळं ठरवावं लागत होतं. हॉस्पिटलच्या फेऱ्या तिच्यासाठी आता रूटीनचा भाग झाल्या होत्या.... नको असलेल्या रूटीनचा.
ऑफिसमधलं presentation पुढे ढकलायला लागलं होतं... आता पुन्हा सगळ्यांच्या वेळा जमवून... पुन्हा सगळं manage करायचं म्हणजे एक डोक्याला ताप होता. पण हॉस्पिटल वाल्यांना काय पडलंय त्याचं.... आणि आता पुन्हा "you won't mind waiting..." हे वर. लॅपटॉप उघडून नेहा wifi ला कनेक्ट झाली, एकीकडे emails ओपन करून, दुसरीकडे तिने तिचं गाण्यांची playlist सुरु केली; आणि earphones लावले.
"हीरन.... समझ... बूझ... बन... चर...ना...... ही.... रन...."
आहा... नेहा थोडी शांत झाली. कुमार गंधर्व.... काय जादू आहे ह्या माणसाच्या आवाजात... काळजाला हात घालतात... रोहितला कुमारांची निर्गुणी भजनंच जास्त आवडायची. नेहाला मात्र सगळंच खूप भारी वाटायचं...
नेहा आणि रोहित तसे अपघातानेच भेटले एकमेकांना. एका गाण्याच्या कार्यक्रमात. मग ओळखीचं रूपांतर आधी मैत्रीत झालं, आणि ३-४ महिन्यांतच रोहितने नेहाला लग्नाची मागणी घातली. नेहा नुकतीच graduate झाली होती... पुढच्या शिक्षणाबद्दल अजून विचार व्हायचा होता. रोहित नोकरीनिमित्त अमेरिकेत जाण्याच्या तयारीत होता. घरच्यांना दोघांच्या वयातलं ७ वर्षांचं अंतर थोडं खुपलं, पण स्थळ चांगलं आहे, आणि मुलांनीच एकमेकांना पसंत केलाय तर आपण कोण अडवणारे... असा विचार करून, घरच्यांनी दोघांचं लग्न लावून दिलं.
"मेंदीच्या पानावर... मन अजून... झुलते गं..."
अमेरिकेत आल्यापासूनची पहिली दोन वर्षं Extended honeymoon सारखी गेली. शिक्षण, नोकरी, व्हिसा...मुलांची फार घाई नव्हतीच... नेहा अजून तिशीचीसुद्धा नव्हती... मग आईबाबांच्या परदेशवाऱ्या... या सगळ्यात वेळ कसा गेला कळलंच नाही. दोघेही स्थिरावले... आपापल्या आयुष्यात... एकमेकांच्या मनात. आता वेळ मिळायला लागला होता.... एकमेकांबरोबर... एकमेकांशिवाय...  स्वभावाचे कंगोरे आता खरे कळायला लागले... आवडीनिवडी लक्षात राहायला लागल्या.. खटकायलाही लागल्या.
"अब कोई आस ना उम्मीद बची हो... जैसे... तेरी फ़रियाद मगर..."
जुनं version आवडतंच... पण नवीनसुद्धा छान झालंय... नेहा मनाशीच म्हणाली.
रोहितच्या आयुष्याबद्दल काही ठराविक कल्पना होत्या. प्रत्येक निर्णय पुढे नेणारा हवा होता त्याला. लग्न, नोकरी, कार,  घर, अजून चांगली नोकरी.. अजून चांगलं घर... अजून चांगली कार... अजून चांगली.... ह्यात नेहाला मात्र तिचे आडाखे बांधता येईनासे झाले. 'चाललंय ते छान आहे की....' ह्या नेहाच्या सुरुवातीला मजेशीर पण त्याच्या महत्त्वाकांक्षेला फारसा अडथळा न आणणाऱ्या भूमिकेचा आता रोहितला उद्वेग यायला लागला. सुरुवातीला 'Balanced' वाटणारी नेहा आता उदासीन वाटायला लागली.... बेडरूममध्ये संपणारी भांडणं आणि अबोला आता तसाच भिजत पडायला लागला... 'उगाच चिडतोय... डोकं शांत झालं की होईल सगळं ठीक' ह्यावर नेहा प्रत्येक वादाची सांगता करू लागली....आणि 'निदान भांडणात तरी initiative दाखव' ह्यापाशी रोहित येऊन पोचला.
"खर्रर्रर्रर्र..... गर्रर्रर्रर्रर्रर्र..."
नेहा तंद्रीतून जागी झाली. रोहितचा श्वास अडकला होता. थुंकी आणि इतर secretions रोहितच्या घशात आणि तोंडात जमा झाली होती... suctionची गरज होती. नेहाने call light दाबला, आणि ती रेस्पिरेटरी थेरपिस्टला आणायला बाहेर गेली. नॅन्सी धावत आली, तिने trachच्या ट्यूबमधून नळी आत खुपसली आणि suction pump सुरु केला. दोन मिनिटांत श्वास पूर्ववत झाला. नॅन्सी सगळ्या गोष्टी पुन्हा जागेवर ठेवून निघून गेली.
"We are ready for you... if you are... Ms. Neha...?!" दिव्याच्या आवाजाने नेहा पुन्हा भानावर आली.
"Oh... sure, yes..."
डॉक्टर, नर्स, थेरपिस्ट सगळे रोहितच्या रूममध्ये आले. रोहितच्या advanced directive वर 'Full code' लिहिलं होतं. सगळ्यांच्या मते रोहितची गेल्या काही महिन्यातली अवस्था बघता, त्याच्याबद्दल काहीतरी निर्णय घेणं आवश्यक होतं. नेहाला मात्र सगळ्याची उगाच घाई होतेय असं वाटत होतं. रोहित चाळिशीचासुद्धा नव्हता.
"Ma'am... please... At this time, he has undergone multiple surgeries; and each recovery has been worse than before. His joints are getting stiff, he needs suction more frequently, he is at high risk for skin breakdown. Every new event causes more swelling in his brain and in turn more damage."
"I understand. But can't we just keep going with current interventions? He is covered... there is no financial issue. Why can't we just let it happen naturally?" नेहा उत्तरली.
"Ma'am.. he is not responding favorably. His condition is only going to get worse. We highly recommend Hospice and palliative care. We have someone from Hospice to give you an idea. Please let us know whatever you decide." दिव्याने आटोपतं घेतलं. नेहाने मानेनेच "ठीक आहे" सांगितलं.
"Hi, I am Leah." Hospice ची pamphlets घेऊन एक नवीन बाई नेहासमोर आली.
"I can imagine how exhausting this must be for you.. but you see, ma'am... for patients like this.... they are so dependent in this condition. We have to also think about their dignity. I understand, it can be really hard to think this way about someone you love...."
नेहा थबकली.... "लव्ह?!!" भारत सोडून इथे आली नेहा.. तेव्हा पडली होती कदाचित प्रेमात... रोहितच्या... घडणाऱ्या घटनांच्या. पण आता... हे सगळं होण्याआधी काही महिने रोहितने नेहाकडे घटस्फोट मागितला होता. त्यांचं पटत नव्हतं... कारणं होतीच असंही नाही. दोघांमध्ये संवाद होतच नव्हता. रोहितला सगळ्या गोष्टींचा सोक्षमोक्ष लावायचा होता; आणि नेहाला काहीही उकरून काढायचं नव्हतं... किंबहुना... वाद होईल अशा कोणत्याच ठिकाणी तिला जायचंच नव्हतं. आपल्यामुळे घरच्यांना घोर नको म्हणून दोघांनी आपापल्या आईवडलांना थोडं दूरच ठेवलं होतं. त्यामुळे मध्यस्थीसुद्धा होत नव्हती.  सहजीवनाची व्याख्या म्हणजे रूममेट्स सारखं एका घरात राहणं, अशी झाली होती. दोघांमधलं नवराबायकोचं नातं कोरडं झालं होतं. High risk of breakdown...
"At this time, ma'am... we have to focus on making him comfortable. He is really stuck... in this condition."
नेहा भानावर आली. दिव्याचे शब्द तिला आठवले. रोहितचा अडकलेला श्वास आठवला. नातं सुद्धा अडकलंच होतं कि त्यांच्यातलं... marriage counseling बद्दल रोहितने विचारलं होतं... पण आपल्यातल्या गोष्टी 'naturally' काळानुसार बऱ्या होतील... ह्यावर नेहा कायम होती... करायला हवं होतं कदाचित... सगळ्या गोष्टी तशाच साचून राहिल्या... बोलून मोकळं व्हायला हवं होतं कदाचित... कदाचित suction ची गरज होती. कदाचित सगळ्या गोष्टी 'naturally' सुटत नाहीत... साचलेल्या पाण्याला निचरा करून द्यायला लागतो... रोहितच्या घशातल्या secretions साठी नॅन्सीला suction करावं लागलं.... He is stuck... his life is stuck...
"I am changing the directive to DNR/DNI. Can we talk about hospice tomorrow? I am a bit tired." नेहाने मोठ्ठा श्वास घेतला.
"Sure ma'am, signature please... we will leave you to it... Thanks." गर्दी निघून गेली.
नेहाने रोहितकडे डोळे भरून बघितलं... बऱ्याच दिवसांनी... मनात खळबळ माजली होती. आज दिवसभर ती इथेच बसणार होती. छातीत का कोण जाणे धडधड होत होती... नेहाने इअरफोन्स पुन्हा कानाला लावले...
"उड जायेगा... हंस अकेला...."
नेहा शांत झाली.

-समृद्धी

स्टॅंडर्ड

"तिघांना एवढं पुरेल ना रे?" मी ऑर्डर करताना विचारलं.
"आपल्याला बास होईल, वाटलं तर अजून मागवू ", निखिल म्हणाला.
थाई रेस्टॉरंट मध्ये आम्ही एक नूडल्स आणि एक करी अशी ऑर्डर दिली. खाणारे तीन म्हणजे मी, तो आणि आमची तीन वर्षांची मुलगी. साधारण १५ मिनिटांत जेवण आलं.
 "जरा कमीच आहे ना रे?", मी.
"खाऊन मग ठरवू." इती निखिल.
आम्ही जेवायला सुरुवात केली, आणि समोर आलेल्या डिशेस संपवता संपवता आमचं पोट भरलंसुद्धा!
"इथली quantity खरं तर अमेरिकन standard प्रमाणे नाहीए. भारताच्या standard प्रमाणे आहे. चांगलंय." निखील म्हणाला.
अमेरिकन स्टॅंडर्ड... खरंच... आठ वर्षांपूर्वी इथे आले, तेव्हा असलेलं स्टँडर्ड्सचं perception किती बदललंय आता माझंच... याची जाणीव झाली.
२०१० साली लॉस अँजेल्स च्या विमानतळावर उतरले तेव्हा बाहेर आल्यावर आधी सगळं नवी मुंबई सारखं  दिसतंय असं वाटलं होतं मला. मग हळू हळू हवेतला कोरडेपणा जाणवायला लागला, आणि त्यानंतर लोकांचा बोलताना जाणवणारा नको तेवढा लडिवाळपणा बोचायला लागला. अनोळखी लोक कधीही येता जाता सरळ नाव वगैरे सुद्धा न विचारता १५-२० मिनिटं सहज बोलून जाऊ शकतात, नुकतीच ओळख झालेली माणसं चक्क मिठ्या मारून मग "hi, how are you" वगैरे म्हणतात,  पण कोणाकडे त्यांच्या बाटलीमधलं पाणी मागितलं तर मात्र भूत बघितल्यासारखे आपल्याकडे बघतात, हे सगळं मुंबईत वाढलेल्या मला थोडं विचित्र वाटलं होतं. त्यातून पब्लिक ट्रान्स्पोर्टशन सगळ्यात unsafe, हे कळल्यावर तर मला आपण कुठल्यातरी परग्रहावर आलोय असंच वाटायला लागलं होतं. त्या वेळी, पहिल्या भारत फेरीमध्ये मी पहिल्या दिवशी (आरामचा वडा पाव घेऊन) लोकल ट्रेन मध्ये CST to Thane प्रवास करून आले होते. माझ्यासाठी मेडिटेशन होतं ते.
मग हळू हळू आणखी काही गोष्टी कळायला लागल्या. इथे डाव्या नाही, उजव्या बाजूने गाडी चालवतात; तापमान Celsius मधे नाही, Fahrenheit मध्ये मोजतात; वजन किलो मध्ये नाही पौंड्स मध्ये मोजतात; अंतर किलोमीटर्स मध्ये नाही miles मधे मोजतात; त्यामुळे उंचीसुद्धा नेहमीसारखी फुटांमध्ये मोजत नसतीलच असा समज करून घेऊन मी आमच्या मेडिकल check-up मध्ये स्वतःची उंची सेन्टिमेटर्स मध्ये सांगितली होती. असो. त्यात 'आपल्याकडे' (म्हणजे भारतात) मिळतं त्यापेक्षा कित्ती मोट्ठ्या आहेत सगळ्या गोष्टी असंही वाटलं होतं. पहिल्यांदा इथल्या ग्रोसरी स्टोरमध्ये गेले, आणि घरी आल्या आल्या आईला फोन करून "इथला एक कांदा आपल्या तीन कांद्यांएवढा आहे" हे सांगितलं. इथल्या बसेस मध्ये गर्दीच नसते, पण त्या वेळेवर येतात; रस्त्यावर चालणारी माणसं दिसतंच नाहीत; इथल्या गाद्या विचित्र स्प्रिंगच्या असतात, त्यावर पाठ दुखायला लागते; इथलं पाणी मचूळ आहे, त्याला काही चव नाही; इथलं दूध विचित्र आहे, त्याचा चहाच चांगला होत नाही; इथली हवा कोरडीच आहे, त्वचा सगळी फुटते; अगदी इथले कागदसुद्धा वाईट्ट आहेत, पेपर कट्स होतात.... एक ना दोन, नुसत्या तक्रारीच होत्या मला. आपल्या मुंबईपेक्षा इथे सगळंच कसं वेगळं... आणि खरं म्हणजे वाईट आहे, अशी एक ठाम समजूत झाली होती माझी.
वर्ष-दीड वर्षं झालं, तरीही माझे इथल्या कोणाशीच बंध काही जुळलेच नाहीत. मग एके दिवशी रेसिडेन्सी मध्ये सकाळच्या पहिल्याच meeting मध्ये जेन Trader Joe's मधून Sugar Snap peas, cherry tomatoes, cut apples आणि hummus असं सगळं घेऊन आली. मीटिंग मध्ये बसल्या बसल्या सगळ्यांबरोबर एकत्र खात खात चर्चा चालू होती, पण का कोण जाणे, त्या दिवशी मला पहिल्यांदा मी 'त्यांचा' भाग झालीय, असं वाटलं. मग हळू हळू खाणं share करणं रोजचा भाग झालं... खाण्याबरोबर गप्पा व्हायला लागल्या... मग cultural देवाणघेवाण व्हायला लागली. तंदूरी चिकन आणि पनीर टिक्का मसाला व्यतिरिक्त अजूनही काही Indian cuisine असतं, ह्याची नव्याने होऊ घातलेल्या मैत्रिणींना ओळख करून देण्यासाठी मी सगळ्यात आधी पोहे, मग काकडीची कोशिंबीर आणि मग एके दिवशी चक्क कुळिथाचं पिठलं खाऊ घातलं... "It's got just the right amount of spice!" अशी प्रतिक्रिया मिळाल्यावर मला नुसती मोहरी-हिंग-हळद हे सुद्धा मसाले किती महत्त्वाचे असतात ह्याची नव्याने जाणीव झाली. मग माझ्या मैत्रिणींनी सुद्धा मला पेरुव्हिअन जेवणाची ओळख करून दिली; घरगुती नोपालेसची  भाजी, फिलिपिनो डेझर्टस, पोर्तोसच्या पेस्ट्रीज खाऊन मलासुद्धा नवनवीन चावी कळल्या. पेरुव्हिअन जेवणापासून सुरु झालेला हा सिलसिला मग इतरही बाबतीत चालूच राहिला.
माझ्याही नकळत माझ्या स्वतःबद्दलच्या जाणीवा बदलत होत्या. छोले आणि पुलाव मध्येच खाल्ली जाणारी दालचिनी आता चहात सुद्धा आवडायला लागली. अवोकाडो, ब्लू बेरीज आवडत्या फळांमध्ये यायला लागले. लाल माठाच्या भाजीच्या रेसिपीचा प्रयोग चार्ड वापरून व्हायला लागला. हॅलोवीनला भोपळा आधी कार्व्ह होऊन मग घारगे बनायला लागले. गणपती-दिवाळीबरोबरच थॅंक्सगिविंग सुद्धा लक्षात राहायला लागला. कोपरात शिंकून मग "Excuse me!" म्हणणं, येत-जाता प्रत्येकाला "haaaiii... how are you?" वगैरे म्हणून.. "Hug" करणं, Cute videos बघून "Awwww..." वगैरे प्रतिक्रियासुद्धा आता रोजच्या झाल्या. भारतात गेल्यावर धुळीचा त्रास व्हायला लागला, आणि २६ डिग्री सेल्सिअस पेक्षा ७८ डिग्री फॅरेनहाईट म्हणजे किती गरम हे कळायला लागलं.
"आता काय, तू अमेरिकन झालियस..." असं कोणी म्हंटल्यावर मात्र जाम राग यायचा. मग लक्षात आलं... इथल्या गोष्टी मला आवडायला, कळायला, आपल्या वाटायला लागल्या होत्या, पण म्हणून तिथल्या आठवणी कमी झाल्या नव्हत्या किंवा तिथल्या गोष्टी नावडत्या झाल्या नव्हत्या. स्वतंत्र रित्या बरीच वर्षं एका ठिकाणी राहिल्यावर जशी सवय होते... तसंही झालं होतं कदाचित.... दहावीपर्यंत एकही अमराठी मैत्रिण नसलेली मी... इथे आल्यावर बऱ्याच इतर भाषांशी, संस्कृतींशी ओळख झाली... आई-बाबांच्या कुटुंबाचा भाग असणाऱ्या माझं एक स्वतंत्र कुटुंब इथे निर्माण झालं... मी केलं.. होमसिकनेस हळू हळू कमी झाला... केला... भारतीय जाणिवांपेक्षा वेगळ्या पद्धतीने जगणारी माणसं असतात, आणि ती सुद्धा खूप interesting असतात... चूक किंवा बरोबर नसतात हे कळलं... विरहामुळे व्यक्तीचं महत्त्व कळतं... तसं परदेशामुळे भारतातल्या सगळ्यांचीच किंमत कळली.. दृष्टिकोन बदलले, विचारकक्षा रुंदावल्या.
लहानपणी चष्मा लागला ना, कि डॉक्टर सांगतात, जोपर्यंत उंची वाढत राहील, तोवर चश्म्याचा नंबर वाढत राहील, आणि चष्मा बदलत राहावं लागेल... मला वाटतं, आयुष्याच्या प्रत्त्येक टप्प्यात आपली अनुभवांची उंची अशीच वाढत जाते आणि आपला दृष्टिकोन, Perceptions बदलत जातात. सगळ्यांच्याच आयुष्यात हे होतंच... पण बहुधा परदेशी जाऊन राहणाऱ्यांना हा अनुभव growth spurt सारखा येतो. तो सांभाळायचा कसा, हे ज्याचं त्याने ठरवायचं असतं. असो.
माझ्या बाबतीत, माझ्या डोक्यातले "स्टँडर्ड्स" चे नॉर्म्स बदलले हे मात्र खरंय. स्वतःच्या आणि खाण्याच्या ""size" चे स्टॅंडर्ड अमेरिकन झालंच आहे; आजकाल "आपल्याकडे" हा शब्दसुद्धा इंडियन आणि अमेरिकन गोष्टींना आलटून पालटून वापरला जाऊ लागला आहे. परवा "चॉकलेटचा बंगला" हे गाणं म्हणून दाखवताना माझी मुलगी "शेपटीच्या झुपक्याने झाडून जाईल खार" या ओळीला तिची चारचाकी खेळण्यातली 'कार" घेऊन आली.... तेव्हाच आता शब्दोच्चारांचे स्टँडर्ड्स सुद्धा बदलायला हवेत याची जाणीव झाली... चष्मा बदलायची वेळ आलीच पुन्हा...

- समृद्धी

RanCon 10: शहाणपणा

“I like us.”

“?”

“The way we are... I can say anything to you.. you to me... no filters.”

“:-)”

“All the madness.. all the crazy... माझा सगळा वेडेपणा... मनसोक्त करता येतो... सांगता येतो तुला.”

“मला जाणवतो तो. कळतो. माझासुद्धा आहेच की... वेडेपणा...”

“मग...”

“मग काय?”

“एक प्रश्न आहे...”

“हं....?”

“Two negatives turn into one positive... तसे दोन वेडे मिळून एक शहाणं असं काही होतं का रे...”

“वेडेपणा दोघांचा... नातं शहाणं... ना?”

“.....”

- Samruddhi 

निळ्याशार गाभ्यात लपलेली रहस्यं

बघता बघता मनाच्या कुपीत डोकावतात... 

त्या निळाईत आकाश शोधत बसते, 

आणि डोळ्यात दाटलेला वेडा थेंब अलगद गालावर उतरतो. 

मनातल्या लाटा जणू क्षितीजापाशी विरून जातात... 

निळाईची साद आभाळात भरून येते, तेव्हा वाटतं...

अंगात भरून घ्यावी ती गाज...!

किना‌-यावरच्या, पुसून गेलेल्या... नावांच्या खुणा...

स्वत:च्या एका बोटाने लिहीलेल्या. 

खरं सांगू... चालता चालता वाळू कधी सरकत गेली... कळलंच नाही...

मग... किनारे बदलत गेले...

क्षितीज बदलत गेलं...

डोळ्यातली निळाई मात्र गडद होत गेली...

‘त्या’ची अथांगता कधीतरी वेडावून गेली, 

गाभ्यातली रहस्यं अंतरंगात विसावली. 

आता... फक्त स्वत:शीच संवाद...

प्रश्न...

उत्तर...

सहवास...

प्रवास...

- Samruddhi 

फूल आणि पाखरू

बागेत हिंडताना एका पाखराला अचानक सुगंध आला. भिरभिरत पाखराने पाहिलं, तो कुंपणापलीकडे एक सुंदर रोपटं दिसलं. हिरवंगार. वा-याच्या झुळकेबरोबर डोलणारं. कुंपण ओलांडून पाखरू रोपट्याजवळ गेलं, आणि त्याला एक छानसं फूल दिसलं. लालभडक. अनावर सुगंध असणारं. पाखरू गाऊ लागलं. गोड गाणं. फूल पाखराच्या गाण्यांनी मोहून गेलं. गाण्यावर झुलू लागलं. आणखीनच ताजतवानं झालं.

पाखरू फुलाला रोज भेटायला येई. गाणी गाई. फूल रोज मोहरून जाई. एके दिवशी पाखराने फुलाला विचारलं,"माझ्याबरोबर येतोस? कुंपणापलीकडे खूप मोठी बाग आहे. तिथला आंब्याचा मोहोर तुला दाखवीन. चिवचिवणा-या चिमण्यांशी तुझी ओळख करून देईन. चल माझ्याबरोबर…"

फूल म्हणालं,"मला आवडेल… पण ज्या क्षणी तू मला खुडशील, त्या क्षणापासून तुझं हे लालभडक फूल फक्त कोमेजू लागेल. मी ह्या रोपट्याचा एक भाग आहे, आणि रोपटं माझा. माझ्या पाखरा…. रोपट्याशिवायचं फूल, हे फूल नसतं… असतं फक्त निर्माल्य.…"

पाखरू हसलं. मनोमन उमजलं. आजही फुलाचा सुगंध बागेपर्यंत पोहोचतो. पाखराची गाणी अजूनही कुंपणापलीकडे पोहोचतात. आजकाल त्यातला गोडवा आणीकच वाढलाय. वेदनेचं पाझरणं नेहमीच गोड असतं नाही….?

"जब हुआ जिक्र जमाने में मोहोब्बत का, शकील… 

  मुझको अपने दिल-ए-नाकाम पे रोना आया… 

  ए मोहोब्बत, तेरे अंजाम पे रोना आया…"

- Samruddhi

एक भेट: काळ

तो: काय लिहितेयस?
मी: तू कोण?
तो: सांग ना... काय लिहिणार आहेस?
मी: प्रश्न बदलू नकोस... तू कोण? आणि प्लीज disturb करू नकोस... मी काहितरी चांगलं लिहिण्याचा प्रयत्न  करतेय...
तो: कशावर?
मी: तुला काय करायचंय?
तो: सांगशील?
मी: काळावर...
तो: माझ्यावर?
मी: तू काळ आहेस?
तो: yup
मी: OK... it's official... either मी desperate झाले आहे किंवा वेडी.
तो: It can't be official if there is an "or" in it...
मी: तुला माहितेय, तू ब-यापैकी त्रासदायक आहेस?
तो: सांगशील?
मी: मला काही सुचत नाहिय.. म्हणून गाण्याकडे वळले तर फक्‍त दोन आठवली... 'काळ देहासी आला खाऊ', आणि 'कशी काळनागिणी'...  विचार करतेय त्याचा काही उपयोग करता येतोय का ते...
तो: That's a wrong interpretation.
मी: काय?
तो: मरण, यम, म्रुत्यू म्हणजे काळ... माझ्या नावाचा उपयोग केलाय... पण अंत म्हणजे मी नाही.
मी: म्हणजे मी तुझ्याबद्दल चांगलं लिहावं असं तुला वाटतं. सगळीकडे शांतता आहे, सुखसम्रुद्धी असा सुकाळ मी दाखवू.
तो: पुन्हा चूक. काही वाईट घडलं नाही तर सुकाळ आणि वाईट घडलं तर दु्ष्काळ ही तुमची terminology. खरं तर वाईट किंवा चांगली परिस्थिती असते. I am pretty stable.. and neutral... and inert... and...
मी: All right... huh! मला काही सुचत नाहिय.
तो: विचार कर... तुला काय वाटतं माझ्याबद्दल?
मी: तू irritating आहेस.
तो: नाहीsssss.... म्हणजे मी 'काय' आहे? 'कसा' आहे?
मी: हं..... मला वाटतं की तू ब-यापैकी स्वार्थी आणि दुष्ट आहेस.
तो: बरं... का?
मी: तू कोणासाठी थांबत नाहीस. तू तुला हवं तसं बदलतोस. त्यानुसार आम्हाला बदलायला भाग पाडतोस. तुझे ठसे सगळीकडे उमटवून जातोस आणि आम्हाल तुझ्या तालावर नाचवतोस. मला तुझी ही दादागिरी पटत नाही आवडत नाही.
तो: Whoa!!!!  That's harsh.
मी: काय चुकीचं बोलले मी?
तो: हं... well...
मी: तुला काय वाटतं? तू काय आहेस? जर मी चूक आहे किंवा biased आहे असं तुझं मत असेल... तर मग मी आता तुला तीन संधी देते. मला समजावून सांग, काळ म्हणजे काय... and we will go from there...
तो: ठीक आहे... उत्पत्ती स्थिती लय.
मी: ????????
तो: तुमचे ब्रह्मा विष्णू महेश. आदिपासून अंतापर्यंतच अंतर म्हणजे मी.
मी: Not helping. तू मला व्याख्या देऊ नकोस. मला लिहायचं आहे. Definitions don't help.
तो: हं.... दुसरी संधी... ऋतूचक्र? लोकांनी काळ ही संकल्पना आणली ती सूर्य उगवतो आणि मावळतो -----
मी: Nope. नाही.... तू जा रे...  तुला काही जमत नाहिय.  तुझ्याकडे फक्‍त एक संधी उरली आहे..  आणि मला वेळ नाहीय.
तो: Yeah. She is always like that.
मी: She?
तो: वेळ... माझी Girlfriend. सतत late होत असते ती. तुम्ही म्हणता ना, काळ आला होता पण वेळ आली नव्हती. अर्थात यातही माझं interpretation चुकीचंच केलं आहे. किंवा Let's say different.
मी: विषयाकडे येऊया?
तो: हो. हं... ते Beatlesचं चालतानाचं poster माहितेय?
मी: हो...
तो: काय वाटतं बघून? पटकन काय डोक्यात येतं? Caption म्हणून?
मी: Journey of life? आयुष्य एक प्रवास!
तो: Good! Hold that thought.
मी: हं.
तो: आता.... कधी Trekking केलंयस?
मी: हो.
तो: पहिला Trek सांग आणि कधी गेली होतीस तेही सांग.
मी: लोहगड. मळवलीपासून चालवलं होतं आम्हाला.
तो: बरं... आता कल्पना कर.... मळवलीपासून विंचूटोकापर्यंत म्हणजे तुझं आयुष्य. आणि तू एकटी  चालतेयस.... मी सापडलो कुठेय?
मी: मी एकटी चालतेय....!
तो: ओह! अगं त्या Beatles च्या पोस्टरजागी हे चित्र बघ... आता मी दिसलो?
मी: तू रस्ता आहेस...? मी तुला मागे टाकत चाललेय?
तो: रस्ता तुझं आयुष्य आहे.... सगळे खड्डे, खाचखळगे, चढउतार हे तुझे अनुभव आहेत. तू तुझा रस्ता  शोधतेस... तू तुझं आयुष्य निवडतेस.
मी: मग... तू..... माझी.... सावली आहेस?
तो: सावली तुझा स्वत:वरचा विश्वास आहे. कधी पुढे... कधी मागे... आशेच्या किरणांनुसार बदलणारा. अंधार झाला की नाहिसा होणारा... उजेड दिसला की पुन्हा दिसणारा.
मी: .... मला कळत नाहिये....
तो: You know you have pretty average intelligence....
मी: and you know you are not changing my mind about you...
तो: OK...... sorry. मी तुझ्या बुटाचं सोल आहे.
मी: काय?
तो: मी तुझ्या शरीराचा भाग नसलो तरी मळवलीपासून विंचूटोकापर्यंत मी सतत तुझ्या बरोबर आहे. प्रत्येक पावलागणिक तू मागे टाकतेस ते अंतर तुझं अनुभवलेलं आयुष्य आहे... गेलेली वेळ आहे. धावायला लागलीस, की आयुष्याचे टप्पे पटापट गाठतेस आणि वेळही पटकन निघून जाते. मी मात्र तुझ्याबरोबर राहतो.  खाचखळग्यांनुसार मी झिजतो, विरतो... त्यानुसार तुझ्या पावलांनाही माझी सवय होते आणि कधीकधी त्यांची रचनाही बदलते. तुझी चाल बदलते... कधी मण्दावते. अर्थात आयुष्याच्या अशा trekमधे विश्रांतीच्या जागा नसतात. तू थांबलीस की आयुष्य थांबतं... प्रवास संपतो.
मी: पण मी breaks घेतले होते trekमधे.
तो: Come onnnnnn.... I think I did a good job explaining now. तू मला आता पेचात टाकू नको.
मी: All right...!! Sorry. हो. I do think you did a pretty good job this time. मला तू थोडाफार कळला आहेस.... असं म्हणायला हरकत नाही.
तो: लक्षात ठेव... In a trek, you need both... a good 'sole' and a pure 'soul'. मग... ठरवलंस? काय लिहिणार  आहेस माझ्यावर?
मी: नाटकासारखं काहितरी करीन. आणि माझा पहिला संवाद तयार झालासुद्धा...
तो: काय?
मी: 'मैं समय हूं'... :)

- समृद्धी